नागपूर; भारताच्या वाढत्या बहुभाषिक संगीत अर्थव्यवस्थेला गती देण्यासाठी मराठी भाषा तेलुगू, बंगाली, मल्याळम, हिंदी तमिळ भाषांच्या रांगेत समाविष्ट झाली आहे.एकूण रॉयल्टी वार्षिक आधारावर २९ टक्क्यां नी वाढली आहे जागतिक स्तरावर १२.८ अब्ज वेळा प्रथमच नवीन गाण्यांचा शोध घेतला गेला. ४० टक्यां पेक्षा जास्त रॉयल्टी भारतातील बाहेरील श्रोत्यांकडून आली आहे सर्वात जास्त एक्सपोर्ट झालेल्या १५ प्रमुख गाण्यांपैकी ११ गाणी स्वतंत्र, कलाकारांची स्वतःची (आर्टिस्ट-फर्स्ट) रिलीज होती.
स्पॉटिफायवर भारतातील कलाकारांनी मिळवलेल्या रॉयल्टीमध्ये २०२५ मध्ये २९ टक्केव वाढ झाली आहे, ज्यामध्ये प्रत्येक प्रमुख भारतीय भाषेने या वाढीत योगदान दिले आहे. तेलुगू रॉयल्टीमध्ये वार्षिक आधारावर १२० टक्यांरत पेक्षा जास्त वाढ झाली आहे. मराठीत जवळपास ५० टक्केा वाढ झाली आहे. बंगालीमध्ये जवळपास ४० टक्के् वाढ झाली आहे. हरयाणवीपासून मल्याळमपर्यंत, स्ट्रीमिंग हे भारतातील भाषिक विविधतेला कलाकारांसाठी वास्तविक वाढत्या उत्पन्नात रूपांतरित करत आहे. ही माहिती स्पॉटिफायच्या वार्षिक लाउड अँड क्लिअर (Loud & Clear) अहवालातून समोर आली आहे, जो या वर्षी २०२५ मध्ये स्पॉटिफायद्वारे ११ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त जागतिक संगीत रॉयल्टीच्या करण्यात आलेल्या वितरणाचा मागोवा घेतो, ज्यामुळे प्लॅटफॉर्मची आतापर्यंतची एकूण रक्कम जवळपास ७० अब्ज डॉलर्सवर पोहोचली आहे.
२०२५ मध्ये, जगभरातील श्रोत्यांनी यापूर्वी कधीही न ऐकलेल्या भारतातील कलाकारांची गाणी १२.८ अब्ज वेळा ऐकली. ही मागील वर्षाच्या तुलनेत १४ टक्के जास्त आहे. श्रोते विविध भाषा प्रकारांमधील भारतीय संगीत वेगाने शोधत आहे, जे जगातील इतर काहीच सांस्कृतिक निर्यात त्याची बरोबरी करू शकते. हा शोध अधिक सखोल ऐकण्यात रूपांतरित होत आहे. गेल्या वर्षी स्पॉटिफायवर भारतातील कलाकारांची गाणी जवळपास ३३५ अब्ज वेळा ऐकली गेली, ज्यामध्ये एकूण २० अब्ज तासांपेक्षा जास्त वेळ गाणी ऐकण्याीचा समावेश आहे.
स्पॉटिफायवर भारतातील कलाकारांनी रॉयल्टीमध्ये २०२५ मध्ये वार्षिक आधारावर २९ टक्के वाढ झाली आहे. वर्षाला १० दशलक्ष रुपयांहून अधिक रॉयल्टी मिळवणाऱ्या कलाकारांची संख्या वार्षिक आधारावर २१ टक्के वाढली आहे. ५० दशलक्ष रुपयांहून अधिक कमाई करणाऱ्यांची संख्या २०२३ पासून दुपटीने वाढली आहे. ही वाढ केवळ वरच्या स्तरापुरती मर्यादित नसून सर्व कलाकारांमध्ये, भाषांमध्ये आणि संगीताच्या प्रकारांमध्ये पसरत आहे.
भारतातील कलाकार त्यांच्या स्वतःच्या अटींवर चार्ट्सवर राज्य करत आहेत
२०२५ मध्ये, स्पॉटिफाय इंडियाच्या डेली टॉप ५० मधील ९० टक्केर गाणी भारतातील कलाकारांची होती. आय-पॉप किंवा चित्रपट साऊंडट्रॅकच्या बाहेर रिलीज झालेल्या लोकप्रिय भारतीय संगीताने भारतातील स्पॉटिफायच्या २०२५ च्या वर्षाच्या अखेरीस अव्वल दहापैकी निम्मे स्थान पटकावले. ज्यामध्ये आदित्य रिखारी, कुशाग्र, अनुव जैन, फहीम अब्दुल्ला आणि जसलीन रॉयल यांच्या हिट गाण्यांचा देशातील सर्वात मोठ्या चित्रपट साऊंडट्रॅकसोबत समावेश होता. विशेष म्हणजे, साहिब या स्वतंत्र ट्रॅकने २०२५ मध्ये सलग ११ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ स्पॉटिफाय इंडियावर पहिल्या क्रमांकाचे स्थान राखून इतिहास रचला.
आपल्या प्रवासाबाबत सांगताना कलाकार आदित्य रिखारी म्हणाले, स्ट्रीमिंगने एक स्वतंत्र कलाकार म्हणून माझ्यासाठी काय शक्य आहे याचे प्रमाण बदलून टाकले. अगदी वैयक्तिक पातळीवरून सुरू झालेली गाणी, कधी-कधी रिलीज झाल्यानंतर खूप काळाने सुद्धा देशभरातील श्रोत्यांपर्यंत पोहोचू शकली. विशेषतः स्पॉटिफायच्या डिस्कव्हरी टूल्सने माझे संगीत अधिक व्यापक श्रोत्यांपर्यंत पोहोचवण्यास मदत केली, ज्यापैकी अनेकांनी गाण्यांशी खऱ्या अर्थाने जोडले जाऊन त्यांच्यावर प्रेम केले. माझा विश्वास आहे की, भारतात संगीतकार म्हणून करिअर करू इच्छिणाऱ्या लोकांसाठी ही परिसंस्था विशेषतः या प्रवासाला पाठिंबा देणाऱ्या स्पॉटिफायसारख्या भागीदारांमुळे अधिक चांगल्या प्रकारे विकसित होत राहील. त्यामुळे संगीतकार बनण्याची इच्छा असलेल्या माझ्या प्रत्येक चाहत्याला मी सांगू इच्छितो की, फक्त तुमचे संगीत जगासमोर आणा. ते कुठे आणि किती दूर प्रवास करेल, हे तुम्ही कधीच सांगू शकत नाही.
स्वतंत्र कलाकार चित्रपट संगीतालाही आकार देत आहेत. २०२५ मधील सर्वात मोठा चित्रपट अल्बम धुरंधर मध्ये जॅस्मिन सँडलास आणि सिमरन चौधरी यांसारख्या स्वतंत्र कलाकारांचा समावेश होता.
या परिवर्तनाबाबत मत व्यक्त करत कलाकार सिमरन चौधरी म्हणाल्या, स्ट्रीमिंगने आज पंजाबी कलाकार असण्याचा अर्थ पूर्णपणे बदलून टाकला आहे. तुमचे संगीत जगासमोर नेण्यासाठी तुम्हाला आता मोठ्या लेबलची किंवा पारंपारिक उद्योगातील मध्यस्थांची वाट पाहण्याची गरज नाही. मी माझ्या स्वतःच्या स्वतंत्र संगीतामधून आणि लूट ले गया सारख्या चित्रपटांतील गाण्यांमधून याचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतला आहे. मला सर्वात जास्त उत्सुक करणारी बाब म्हणजे, श्रोते आता केवळ गाण्याचाच नाही, तर गाण्यामागील कलाकाराचाही शोध घेत आहेत. माझ्यासारख्या स्वतंत्र महिला कलाकारासाठी, श्रोत्यांशी थेट नाते निर्माण करण्याची ही क्षमता अत्यंत सक्षम करणारी ठरली आहे.
हे वर्चस्व भारताच्या सर्वाधिक निर्यात होणाऱ्या संगीतपर्यंतही विस्तारलेले आहे. स्पॉटिफायच्या २०२५ च्या ग्लोबल इम्पॅक्ट लिस्टमधील अव्वल १५ पैकी ११ गाणी एपी धिल्लों, करण औजला, हनुमानकाइंड, अनुव जैन कुशाग्र यांसारख्या कलाकारांचे विविध भाषा आणि प्रकारांमधील स्वतंत्रपणे रिलीज झालेले ट्रॅक्स (आर्टिस्ट-फर्स्ट रिलीज) होते. भारतातून सर्वात दूरवर पोहोचणारे संगीत तेच संगीत आहे, जे कलाकारांनी त्यांच्या स्वतःच्या अटींवर तयार केले आहे.
स्पॉटिफाय इंडियाचे म्युझिक अँड पॉडकास्टचे प्रमुख ध्रुवांक वैद्य म्हणाले: २०२५ मध्ये, जागतिक स्तरावर १४ टक्केट अधिक श्रोत्यांनी पहिल्यांदाच स्पॉटिफायवर एका भारतीय कलाकाराचा शोध घेतला आणि हे ऐकणे अत्यंत सखोल होते. भारतातील कलाकारांनी गेल्या वर्षी प्लॅटफॉर्मवर जवळपास ३३५ अब्ज स्ट्रीम्स मिळवले, ज्यामध्ये २० अब्ज तासांपेक्षा जास्त वेळ गाणी ऐकण्याचा समावेश होता, तसेच रॉयल्टीमध्ये २९ टक्केे वाढ झाली असून प्रत्येक प्रमुख भारतीय भाषेत ही वाढ होत आहे. एकट्या तेलुगू भाषेतील रॉयल्टीमध्ये वार्षिक आधारावर १२० टक्यां पेक्षा जास्त वाढ झाली आहे.
दोन वर्षांपूर्वी, हरयाणवी किंवा मल्याळम भाषेत परफॉर्म करणाऱ्या कलाकारांकडे अशा प्रकारची आर्थिक पोहोच नव्हती. श्रोते नेहमीच तिथे होते; स्पॉटिफायने जे तयार केले ते म्हणजे हे संगीत समोर आणण्यासाठी, त्याचे आर्थिक मूल्य तयार करण्यासाठी आणि कलाकारांना त्यातून कमाई सुनिश्चित करण्यासाठी लागणारी पायाभूत सुविधा. हरियाणामधील एका गावातील बंजारे हे दोन भाटीऊ जागतिक चार्टवर पहिल्या क्रमांकावर पोहोचू शकतात किंवा तिरुअनंतपुरमचा २२ वर्षांचा अक्षोमॅनियाक चार्टमध्ये स्थान मिळवू शकतो, यामधून पायाभूत सुविधा आपले काम चोख करत असल्याचे स्पष्ट होते.